- Đây là một phần trong nội dung nghiên cứu về các kinh nghiệm thực thi chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ tại một số quốc gia để đưa ra một số bài học cho Việt Nam.

Nghiên cứu do PGS.TS. Phạm Hồng Chương; PGS.TS. Bùi Huy Nhượng; PGS.TS. Hoàng Xuân Quế; PGS.TS. Hồ Đình Bảo và nhóm nghiên cứu của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân thực hiện, được trình bày tại  ''Diễn đàn Kinh tế Việt Nam 2021: Phục hồi và Phát triển bền vững'' do Ủy ban Kinh tế của Quốc hội phối hợp với Ban Kinh tế Trung ương và Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam đồng tổ chức ngày 5/12.

Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ tại Mỹ

Để ứng phó với đại dịch COVID-19, vào tháng 3 năm 2021, Tổng thống Biden đã ký thông qua Kế hoạch Cứu trợ người Mỹ với chi phí khoảng 1,8 nghìn tỷ USD (tương đương 8,8% GDP).

Kế hoạch này sẽ đầu tư vào hệ thống y tế công cộng, hỗ trợ có giới hạn về thời gian đối với các gia đình, các cộng đồng, và doanh nghiệp. Thời gian nhận trợ cấp thất nghiệp được kéo dài hơn, có những khoản hỗ trợ bằng tiền trực tiếp đến các cá nhân đáp ứng đủ tiêu chuẩn, cung cấp thêm nguồn tài chính cho chương trình tiêm chủng vaccine, cấp thêm vốn để hỗ trợ các trường học mở cửa trở lại.

 Kế hoạch này cũng là sự tiếp nối của một kế hoạch hỗ trợ trước đó do Tổng thống Trump ký trong năm 2020 trị giá khoảng 870 tỷ USD, tương đương 4,1% GDP.

Ngoài ra, Chính phủ Mỹ còn ban hành các quy định hành chính về việc hỗ trợ trả nợ vay của sinh viên, hoãn thu thuế tiền lương và đóng bảo hiểm xã hội của người lao dộng, hỗ trợ người thuê nhà và người vay mua nhà để không bị đẩy ra khỏi nhà do không trả được tiền thuê nhà hay tiền lãi vay mua nhà.

Đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, chính phủ cũng cung cấp các khoản cho vay và đảm bảo để hỗ trợ những doanh nghiệp vẫn giữ lao động lại làm việc, và một gói cho vay ưu đãi khác đối với các doanh nghiệp nhỏ.

Chính phủ cũng đã có một khoản ngân sách để giảm thuế một lần đối với các cá nhân, cung cấp mạng lưới đảm bảo hỗ trợ lương thực cho những người dễ bị tổn thương nhất, ngân sách hỗ trợ các bệnh viện, ngân sách hỗ trợ tối đa 3 tháng đối với những người tạm nghỉ việc do bị nhiễm virus.

Đối với chính sách tiền tệ, Fed đã giảm lãi suất cơ bản 150 điểm, mua tín phiếu Kho bạc, giảm lãi suất chiết khấu, gia tăng nghiệp vụ repo qua đêm và repo kì hạn, giảm chi phí và mở rộng các dòng hoán đổi ngoại tệ với các ngân hàng trung ương lớn.

Fed cũng đã thiết lập một số cơ chế để hỗ trợ nguồn tín dụng tới một số nhóm đối tượng cụ thể hoặc theo một số phương thức cụ thể, ví dụ như Quỹ phát hành thương phiếu do doanh nghiệp và chính quyền địa phương phát hành, hay Hỗ trợ thanh khoản cho Quỹ tương hỗ trên thị trường tiền tệ thông qua việc cung cấp các khoản vay cho các định chế nhận tiền gửi để có thể mua lại các tài sản từ thị trường tiền tệ có xếp hạng tốt, hay Hỗ trợ thanh khoản Đảm bảo Chi trả lương để cung cấp thanh khoản cho các định chế tài chính đã cho vay tới các doanh nghiệp đã giữ lao động ở lại làm việc…

Để thực hiện giảm sát, Fed đã khuyến khích các định chế tiền gửi sử dụng phần vốn và thanh khoản dự phòng để cho vay, khuyến khích ngân hàng bàn bạc cùng với các bên đi vay mà chịu ảnh hưởng tiêu cực từ COVID-19 trên cơ sở hỗ trợ nhau, không hạ thấp xếp hạng đối với các khoản vay điều chỉnh lại mà liên quan tới COVID-19.

Giảm bớt các nghĩa vụ báo cáo theo luật định cũng như tạm thời giảm bớt phạm vi và tần suất thanh tra ngan hàng cũng như cho thêm thời gian để xử lý các vấn đề phát hiện khi thanh tra mà không quá nghiêm trọng.

Fannie Mae và Freddie Mac cũng đã thông báo hỗ trợ người vay với việc cho phép giãn thời gian trả nợ 12 tháng và không thu phí thanh toán muộn, tạm ngừng báo cáo tới cơ quan tín dụng xếp hạng khách hàng về những trường hợp trả chậm này, tạm dừng bán nhà thu hồi và đẩy người vay ra khỏi nhà trong 60 ngày.

Chính sách tài khóa và chính sách tiền tệ tại Trung Quốc

Đối với chính sách tài khóa, chính phủ Trung Quốc đã thực hiện giải ngân khoản 4,2 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương 4% GDP cho các hoạt động ngăn chặn và kiểm soát dịch bệnh, mua sắm trang thiết bị y tế, tăng tốc giải ngân chi trợ cấp thất nghiệp và kéo dài thời gian chi trợ cấp đối với lao động di cư, giảm thuế và ngừng đóng bảo hiểm xã hội, tăng đầu tư công.

Ngoài các khoản chi trong ngân sách, chính phủ cũng đứng ra bảo đảm các khoản vay cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ với số tiền đảm bảo lên tới 400 tỷ nhân dân tệ, tương đương 0,4% GDP. Chính phủ cũng thực hiện cắt giảm thuế và phí đối với việc sử dụng các dịch vụ như đường sá, cảng, và điện.

Đối với chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng đã bơm thêm thanh khoản vào nền kinh tế thông qua nghiệp vụ thị trường mở (repos và cho vay trung hạn), tăng cường tái tục các khoản cho vay đối với các nhà sản xuất trang thiết 3 bị y tế và các sản phẩm thiết yếu hàng ngày, các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa và khu vực nông nghiệp, giảm lãi suất từ 25 đến 50 điểm cơ bản.

Đối với các ngân hàng lớn và vừa mà đáp ứng được tiêu chuẩn trong việc cho vay tới các doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ lớn sẽ được giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc bớt 50-100 điểm, đối với các ngân hàng quy mô nhỏ và vừa mà có cho vay hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ còn được giảm tỷ lệ dự trữ bắt buộc thêm 100 điểm cơ bản nữa.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc cũng cắt giảm lãi suất đối với phần dự trữ dôi ra từ 72 xuống 35 điểm, tăng các dòng tín dụng chính sách đối với các doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ, bao gồm cả gói cấp vốn cho ngân hàng với lãi suất 0% để thực hiện các khoản cho vay mới đối với các doanh nghiệp mà không cần tài sản đảm bảo.

Ngoài ra, chính phủ cũng thực hiện một số chính sách khuyến khích cho vay đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ thông qua hỗ trợ các khoản vay không có tài sản đảm bảo, nâng tỷ lệ mục tiêu tăng trưởng cho vay của các ngân hàng lớn dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ từ 30% lên 40%, thiết lập hệ thống đánh giá đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp siêu nhỏ và nhỏ của các ngân hàng, hoãn việc trả nợ khoản vay, nới lỏng về các giới hạn quy mô khoản vay khi vay trên mạng, nâng tỷ lệ giới hạn đối với khoản nợ xấu và quá hạn cũng như giảm bớt mức độ dự phòng đối với các khoản nợ xấu và quá hạn, hỗ trợ các định chế tài chính phát hành trái phiếu để tài trợ cho vay đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa, nới lỏng các điều kiện đối với việc phát hành trái phiếu của doanh nghiệp