– Cùng với sự phát triển nhanh chóng của Internet, mua sắm trên mạng đã trở thành một công cụ hữu ích giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian đi lại, tránh những tiếp xúc không cần thiết trong mùa đại dịch. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, kênh mua sắm này lại mang đến cho người tiêu dùng nhiều rủi ro.

Thương mại điện tử bùng nổ trong đại dịch

Đại dịch Covid vẫn là vấn đề nổi bật, gây ảnh hưởng kinh tế toàn cầu kể từ năm 2020, nhưng chính bởi sự bùng nổ dịch bệnh, Việt Nam qua đó vươn lên thể hiện tinh thần vượt khó, băng qua với nhiều thành công, đặc biệt sự bùng nổ thương mại điện tử. 

Theo đánh giá của Hiệp hội thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), thương mại điện tử hay chuyển đổi số đang trở thành hai cụm từ nổi bật tại Việt Nam, được tìm kiếm rất nhiều trên Internet, đến nỗi chúng có sự đồng điệu gần như cân bằng, “rất hiếm có”.

Thương mại điện tử Việt Nam được ghi nhận có sự tăng trưởng cao, tới 15% trong năm 2020, đạt quy mô 13,2 tỷ USD, được thế giới ghi nhận là con số vô cùng ấn tượng, cao nhất Đông Nam Á, đồng thời thuộc những quốc gia có mức phát triển thương mại điện tử cao nhất thế giới. Được coi là công cụ hiệu quả để vượt qua những tác động khủng hoảng của dịch bệnh, khi nhiều doanh nghiệp Việt Nam tận dung cơ hội, thích nghi thành công với kinh doanh trực tuyến để vượt qua khó khăn, bất ổn với mức tăng trưởng hàng trăm phần trăm.

Theo báo cáo chỉ số thương mại điện tử Quốc gia 2020 của VECOM, Tp. Hồ Chí Minh tiếp tục dẫn đầu toàn quốc, theo sau đó là Hà Nội và các tỉnh như Đà Nẵng, Bình Dương, Đồng Nai.

Đáng chú ý, theo Sách trắng Thương mại điện tử năm 2021, tỷ lệ người dùng internet tham gia mua sắm trực tuyến đã tăng từ 77% trong năm 2019 lên 88% trong năm 2020.

Rủi ro khi mua sắm quá nhiều trong đại dịch

Cùng với sự phát triển nhanh chóng của Internet, mua sắm trên mạng đã trở thành một công cụ hữu ích giúp người tiêu dùng tiết kiệm thời gian đi lại, tránh những tiếp xúc không cần thiết trong mùa đại dịch. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích, kênh mua sắm này lại mang đến cho người tiêu dùng nhiều rủi ro.

Báo cáo thường niên của Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng các năm từ 2017 tới năm 2020 cho thấy, các phản ánh, khiếu nại vi phạm quyền lợi người tiêu dùng trong thương mại điện tử là một trong những nội dung thường xuyên và liên tục. 

Theo đó, một số hành vi bị khiếu nại thường xuyên là, thông tin giao dịch của người tiêu dùng bị bên thứ ba lợi dụng để mạo danh giao hàng. Cụ thể: người tiêu dùng đặt mua hàng trên sàn thương mại điện tử nhưng đơn hàng bị hủy không rõ lý do, sau đó, có bên thứ ba liên hệ để giao món hàng mà người tiêu dùng đã đặt mua trên sàn. Nội dung khiếu nại cho thấy, một số món hàng có vấn đề về chất lượng, nguồn gốc, giấy tờ giao dịch. Tuy nhiên, khi người tiêu dùng liên hệ sàn để phản ánh thì không được giải quyết vì giao dịch không được thực hiện bởi sàn.

Bên cạnh đó, người tiêu dùng không mua được hàng theo giá quảng cáo, trong một số chương trình khuyến mãi, sau khi đặt mua thành công hàng hóa với giá khuyến mãi, người tiêu dùng được thông báo đã hết hàng khuyến mại và đề nghị mua hàng với giá không khuyến mại. Bán hàng giả, hàng đã qua sử dụng, hàng không rõ nguồn gốc, xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Từ chối, kéo dài thời gian giải quyết khiếu nại.

Đặc biệt, do tình hình dịch COVID-19 diễn biến phức tạp, các đối tượng “xoáy” nhiều vào các thủ đoạn liên quan như tạo các website bán hàng trực tuyến vật tư y tế như khẩu trang y tế, nước rửa tay khử khuẩn… Tuy nhiên, sau khi nhận tiền của người mua hàng, đối tượng lừa đảo ngắt liên lạc và không giao hàng như thỏa thuận. Ngoài ra, các đối tượng lừa đảo còn sử dụng mạng xã hội và các diễn đàn trực tuyến để quảng bá dịch vụ tiêm vaccine, bán các sản phẩm có khả năng phòng ngừa virus để lừa nạn nhân.

Chưa hết, trong bối cảnh Tết Trung thu đang đến rất gần và dịch Covid-19 vẫn còn diễn biến phức tạp, nhiều đối tượng lợi dụng lợi dụng tình hình dịch bệnh để kinh doanh sản phẩm bánh trung thu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng, tiềm ẩn nguy cơ gây ngộ độc trên các website, ứng dụng thương mại điện tử và các mạng xã hội.

Theo đó, tận dụng lợi thế của thương mại điện tử, nhiều cá nhân, hộ kinh doanh thường xuyên rao bán, chạy quảng cáo thường xuyên trên mạng xã hội, các nhóm cộng đồng mua bán online, cộng đồng các khu dân cư... Mặt hàng bánh trung thu được rao bán với nhiều mức giá khác nhau, đa dạng về mẫu mã và chủng loại. Tuy nhiên, việc mua - bán thực phẩm trực tuyến trên các website, ứng dụng thương mại điện tử và các mạng xã hội tiềm ẩn một số rủi ro, nhiều đối tượng lợi dụng thương mại điện tử để kinh doanh các loại bánh trung thu có nguồn gốc, xuất xứ không rõ ràng; sản phẩm chứa các chất phụ gia không cho phép sử dụng hoặc vượt quá giới hạn cho phép; thực phẩm chứa các chất độc hại, ô nhiễm; thực phẩm bị hư hỏng biến chất do điều kiện bảo quản không bảo đảm,... Các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi, phức tạp, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong quá trình thực hiện kiểm tra, giám sát.

Trước những rủi ro trên, để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số khuyến cáo, người tiêu dùng chỉ nên mua hàng tại những website đã đăng ký hoặc thông báo với Bộ Công Thương. Các website phải cung cấp đầy đủ các thông tin như: Thông tin về chủ sở hữu website (Tên đơn vị bán hàng, địa chỉ, số điện thoại, mã số thuế …), thông tin về điều kiên giao dịch chung, các chính như đổi trả hàng và hoàn tiền, chính sách giao nhận, vẫn chuyển, thanh toán, bảo mật thông tin cá nhân người tiêu dùng.

“Nếu mua hàng qua các mạng xã hội, cần phải tìm hiểu kỹ các đánh giá của người mua trước, tìm hiểu kỹ thông tin về người bán, xem xét về vấn đề nguồn gốc rõ ràng, các đơn vị là các cửa hàng thuốc được cấp phép và các mặt hàng nằm trong danh mục được phép lưu hành, tuyệt đối không nên mua ở những Fanpage không có thông tin người bán và không có địa chỉ rõ ràng, hoặc khi hỏi thông tin thì cố tình giấu địa chỉ bán hàng, chỉ nhận đặt hàng qua tin nhắn (inbox), chỉ bán hàng online chứ không có cửa hàng cụ thể”, Cục Thương mại Điện tử và Kinh tế số khuyến cáo.

Minh Ngọc