- Kết quả điều tra Chỉ số Năng lực cạnh tranh cấp tỉnh của Việt Nam (PCI) 2019 cho thấy một bức tranh khá sáng sủa về môi trường kinh doanh Việt Nam. Chất lượng điều hành kinh tế của các tỉnh, thành  phố tại Việt Nam năm vừa qua tiếp tục duy trì đà cải  thiện.

Theo Kết quả điều tra PCI 2019, điểm  PCI bình  quân 2019 đạt  mức cao nhất từ  trước  đến  nay. Tỉnh đứng đầu đã tăng điểm số, khoảng cách giữa tỉnh đứng cuối bảng xếp hạng với nhóm tỉnh đứng trên tiếp tục xu hướng thu hẹp. Chất lượng hạ tầng được cải thiện mạnh mẽ. Chi phí không chính thức tiếp tục được cắt giảm, môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp tư nhân đang dần bình đẳng hơn, tình hình an ninh trật tự được đảm bảo hơn và thủ tục hành chính đang thay đổi theo hướng tích cực. 

Môi trường kinh doanh bình đẳng hơn

Tại Báo cáo điều tra PCI 2019 ghi nhận các doanh nghiệp dân doanh đã có những  đánh giá tích cực hơn về mức độ bình đẳng của môi trường kinh doanh so với những năm trước. Điều này thể hiện tương đối rõ trong những đánh giá về mức độ ưu ái của chính quyền địa phương đối với các doanh nghiệp có vốn nhà nước và doanh nghiệp FDI. 

Ví dụ, tỷ lệ doanh nghiệp đồng ý với nhận định “các doanh nghiệp có phần vốn nhà nước thường dễ dàng hơn trong việc có được hợp đồng từ cơ quan nhà nước” vào năm 2019 chỉ còn là 21%, so với con số 27% của năm 2015. Năm 2019, chỉ 19,1% doanh nghiệp dân doanh đồng ý với nhận định các doanh nghiệp có phần vốn Nhà nước được thực hiện “thủ tục hành chính nhanh chóng và đơn giản hơn” (năm 2015 là 23%). Đáng chú ý, là mức độ ưu ái của chính quyền địa phương với các doanh nghiệp lớn và thân hữu trong Điều tra PCI 2019 đã có dấu hiệu giảm so với các năm trước. 

Cụ thể, năm 2019, tỷ lệ doanh nghiệp đồng ý với nhận định “Hợp đồng, đất đai và các nguồn lực kinh tế khác chủ yếu rơi vào tay các doanh nghiệp có liên kết chặt chẽ với chính quyền tỉnh” chỉ còn là 63,4%, giảm mạnh từ con số 76,9% của năm 2015. Tỷ lệ doanh nghiệp dân doanh cho biết “ưu đãi với các công ty lớn là trở ngại cho hoạt động kinh doanh của bản thân doanh nghiệp” là 51,1%, đã giảm so với mức 56,5% năm 2015. Những con số của điều tra của năm 2019 là đáng khích lệ, song chính quyền các địa phương vẫn cần tiếp tục nỗ lực nhiều hơn trong việc tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho các doanh nghiệp dân doanh.

Minh bạch có dấu hiệu được cải thiện

Điều tra PCI 2019  ghi  nhận một số dấu hiệu cải thiện trong việc tiếp cận thông  tin so với năm trước. Cụ thể, với thang điểm từ 1 đến 5 (Không thể - Rất dễ), khả năng tiếp cận tài liệu quy hoạch của doanh nghiệp đã  tăng  từ 2,38 điểm vào năm  2018 lên mức 2,50 điểm vào năm 2019. 

Tỷ lệ doanh nghiệp cho biết “cần có mối quan hệ” để có được các tài liệu của tỉnh năm 2019 là 60,4%, giảm đáng kể từ con số 69,4% vào năm 2018. Tỷ lệ doanh nghiệp đồng ý với nhận định “thương lượng  với  cán  bộ  thuế  là  phần  thiết  yếu  trong  hoạt  động  kinh  doanh”  đã  giảm từ con số  53,2%  năm  2018  xuống  còn  47,1%  năm  2019. Chất  lượng  trang  thông  tin  điện  tử  của  chính  quyền  các  tỉnh, thành phố cũng đã cải thiện hơn và tỷ lệ doanh nghiệp truy cập trang web của tỉnh, thành phố có xu hướng tăng. 

Những chỉ tiêu trên của năm 2019 đều có sự cải thiện đều đặn kể từ năm 2015 tới nay. Điều này cho thấy những nỗ lực của chính quyền các tỉnh, thành phố trong thời gian gần đây đã bước đầu có kết quả. 

Dù vậy, kết quả điều tra 2019 cho thấy các cơ quan chính quyền địa phương vẫn cần tiếp tục tăng cường minh bạch trong cung cấp dịch vụ công. Một loạt các chỉ tiêu, như tỷ lệ doanh nghiệp cần có "mối quan hệ" để có được các tài liệu của tỉnh, sự phổ biến trong thương lượng về mức thuế phải nộp và cả khả năng dự đoán được mức độ thực thi của chính quyền địa phương với pháp luật Trung ương vẫn cần được cải thiện. 

Bên cạnh đó, sự chuyển biến của một vài khía cạnh của chỉ số này lại thiếu ổn định. Ví dụ, khi yêu cầu các cơ quan chính quyền tỉnh, thành phố cung cấp thông tin, tỷ lệ doanh nghiệp cho biết nhận được thông tin chỉ là 65% của năm 2019, giảm so với năm 2017 và 2018, với tỷ lệ lần lượt là 71,4% và 68,8%. Hoặc tỷ lệ doanh nghiệp cho biết tiếp cận được thông tin về các hợp đồng mua sắm công tại địa phương qua các kênh công khai là 42,9% trong năm 2019, giảm so với con số này của năm 2018 là 55%.

Chi phí không chính thức tiếp tục giảm 

Điều tra PCI 2019 tiếp tục ghi nhận những phản ánh tích cực của cộng đồng doanh nghiệp dân doanh về nỗ lực phòng chống tham nhũng và cắt giảm chi phí  không chính thức của các địa phương. 

Tỷ lệ doanh nghiệp lo ngại “tình trạng chạy án” là phổ biến trong hoạt động tố tụng qua tòa án chỉ còn 21,6%, giảm đáng kể từ con số 31,6% của năm 2017 và 28,8% của năm 2018. Năm 2019, tỷ lệ doanh nghiệp đồng ý với nhận định “chi trả ‘hoa hồng’ là cần thiết để có cơ hội thắng thầu” chỉ còn là 41,2%, tiếp tục giảm so với con số 48,4% của năm 2018 và mức 54,9% của năm 2017. 

Năm 2019 có 54,1% doanh nghiệp phản ánh về việc tồn tại hiện tượng nhũng nhiễu khi cán bộ  nhà nước địa  phương  giải  quyết thủ tục hành chính cho doanh  nghiệp, giảm so  với con số 58,2% của năm 2018. Tỷ lệ doanh nghiệp phải trả chi phí không chính thức trong Điều tra PCI 2019 chỉ là 53,6%, mức thấp nhất trong 6 năm trở lại đây. Nếu so với con số 70% doanh nghiệp phản ánh phải trả chi phí không chính thức vào năm 2006, thì con số 53,6% của năm 2019 cho thấy đã có bước tiến lớn trong nỗ lực của chính quyền các địa phương.

Minh Ngọc