Cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước: Cần thực chất và minh bạch

13:33' 02/11/2016 (GMT+7)
|
(VnMedia) - Theo ông Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương, để cổ phần hóa thành công cần triển khai một cách thực chất, minh bạch. Đặc biệt, phải giảm số vốn Nhà nước xuống mức đủ để thay đổi cơ cấu sở hữu và thay đổi quản trị của công ty. 
 
Cần cổ phần hóa thực chất và minh bạch
 
Thời gian vừa qua, câu chuyện cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước đã liên tục là đề tài nóng được nhiều người quan tâm. Bởi, tái cơ cấu doanh nghiệp nhà nước đang được xác định là một trong những trụ cột chính của tái cấu trúc nền kinh tế, nhằm tạo sự đổi mới một cách toàn diện từ mô hình tổ chức, phương thức quản lý, chiến lược đầu tư kinh doanh... cho đến cơ cấu lại nguồn vốn.
 
Theo đó, mục tiêu lớn nhất của việc cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước mà Chính phủ đặt ra là, nhằm thay đổi hình thức quản trị doanh nghiệp, phân loại các doanh nghiệp mà Nhà nước không cần giữ cổ phần chi phối, nhằm minh bạch hoạt động theo cơ chế thị trường.
 
Tuy nhiên, trên thực tế, hiện cổ phần hóa tại nhiều bộ, ngành lại không quyết liệt như chỉ đạo của Chính phủ và chậm trễ trong khâu thực hiện. 
 
Chia sẻ với PV về vấn đề này, bà Phạm Chi Lan - chuyên gia kinh tế cho rằng, việc cổ phần hóa vẫn chậm trễ là do lợi ích nhóm. Trong đó, nhiều doanh nghiệp vẫn muốn bám giữ vào 'bầu sữa' của Nhà nước, tránh né sự cạnh tranh trên thị trường.
 
Nếu chỉ bán 1 – 2% cổ phần thì không giải quyết được vấn đề gì. Cổ phần hóa khi đó thì chỉ được cái danh, chứ không mang lại chất. Ảnh minh họa
Nếu chỉ bán 1 – 2% cổ phần thì không giải quyết được vấn đề gì. Cổ phần hóa khi đó thì chỉ được cái danh, chứ không mang lại chất. Ảnh minh họa
"Doanh nghiệp không muốn thoát ra sự bảo trợ của Nhà nước, bởi khi còn phụ thuộc thì được bao bọc và hỗ trợ về nhiều mặt. Nếu có lỗ vẫn được hỗ trợ, không rơi vào tình trạng phá sản. Cùng với đó, khi còn phụ thuộc, đơn vị này cũng dễ dàng tiếp cận với nguồn vay tín dụng hơn, đất đai cũng được ưu đãi. Làm kinh doanh như vậy ai chẳng thích và níu giữ”, bà Lan phân tích.
 
Theo bà Lan, hiện nay, nhiều doanh nghiệp mới chỉ cổ phần hóa chứ chưa bán toàn phần. Vậy nên cần phải đẩy phần bán ra, giảm số vốn nhà nước nắm giữ.
 
Phân tích của bà Lan chỉ rõ, khi cổ phần hóa thì ít nhất doanh nghiệp phải thực hiện 50% cổ phần được bán ra ngoài, mục đích nhằm thay đổi cấu trúc với 49% Nhà nước và 51% là ở ngoài. “Thực hiện được như vậy mới gọi là cổ phần hóa. Nếu chỉ bán 1 – 2% cổ phần thì không giải quyết được vấn đề gì. Cổ phần hóa khi đó thì chỉ được cái danh, chứ không mang lại chất”, bà Lan nhấn mạnh.
 
Liên quan đến vấn đề này, ông Nguyễn Đình Cung - Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế trung ương chia sẻ, mục tiêu của cổ phần hóa là phải làm cho doanh nghiệp được đặt trong môi trường cạnh tranh trên thị trường, nhằm cải thiện năng lực để tồn tại và phát triển. Ngoài ra, nó phải giải tỏa bớt nguồn lực mà doanh nghiệp Nhà nước đang nắm giữ cho thị trường.
 
Tuy nhiên, hiện nay, cổ phần hóa vẫn được thực hiện theo hình thức bán để huy động thêm vốn, chứ không phải bán vốn. Và nếu cứ tiếp tục bán để huy động thêm vốn, thì khu vực doanh nghiệp Nhà nước sẽ mở ra chứ không phải thu hẹp lại. Điều này không đúng với bản chất của tái cơ cấu nhà nước.
 
Để giải quyết vấn đề này, ông Cung cho rằng, công tác cổ phần hóa cần được triển khai một cách thực chất, minh bạch. Phải giảm số vốn Nhà nước xuống mức đủ để thay đổi cơ cấu sở hữu và thay đổi quản trị của công ty.  Đây cũng là chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ về cổ phần hóa doanh nghiệp Nhà nước. 
 
Hạn chế số doanh nghiệp giữ 100% vốn Nhà nước
 
Theo báo cáo của Ban Chỉ đạo Đổi mới và phát triển doanh nghiệp, trong giai đoạn 2011-2015 cả nước đã sắp xếp được 591 doanh nghiệp, đạt 96% kế hoạch. Trong đó, cổ phần hóa 499 doanh nghiệp và bộ phận doanh nghiệp; sáp nhập, hợp nhất 48 doanh nghiệp và giải thể 17 doanh nghiệp.
 
Riêng trong 10 tháng năm 2016, cả nước đã cổ phần hóa được 48 doanh nghiệp Nhà nước và 3 đơn vị sự nghiệp. Như vậy, đã có hơn 4.500 doanh nghiệp Nhà nước được cổ phần hóa, trong đó có một tập đoàn kinh tế, 47 tổng công ty Nhà nước và nhiều doanh nghiệp Nhà nước quy mô lớn.
 
Theo kế hoạch thoái vốn giai đoạn 2016 - 2020, doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ sẽ chỉ còn tập trung trong 12 lĩnh vực trọng yếu như: Đo đạc bản đồ phục vụ quốc phòng, an ninh; truyền tải điện; quản lý kết cấu hạ tầng đường sắt quốc gia; dịch vụ không lưu, dịch vụ tìm kiếm cứu nạn; bưu chính công ích; quản lý khai thác hệ thống công trình thủy lợi; tín dụng chính sách phục vụ phát triển kinh tế-xã hội, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, xổ số...
 
Với những lĩnh vực trên, sẽ chỉ còn 190 doanh nghiệp giữ 100% vốn Nhà nước, trong đó lĩnh vực xổ số 63 doanh nghiệp, xuất bản 13 doanh nghiệp và thủy lợi 87 doanh nghiệp.
 
Bên cạnh đó, Nhà nước cũng sẽ tiếp tục đẩy mạnh cổ phần hóa và chỉ nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trong các ngành, lĩnh vực như: Quản lý khai thác các dịch vụ hàng không, khai thác khoáng sản quy mô lớn, tài chính ngân hàng (không bao gồm bảo hiểm, chứng khoán, các công ty tài chính, quản lý quỹ). Đồng thời tiếp tục thực hiện sắp xếp, cổ phần hóa các doanh nghiệp Nhà nước ở nhiều lĩnh vực, trong đó Nhà nước chỉ nắm giữ trên 50% đến dưới 65%.
 
Yến Nhi