Lấp kẽ hở thị trường phân bón: Cần quản lý tập trung tại 1 Bộ

09:18' 27/09/2016 (GMT+7)
|

(VnMedia) - Những bất cập, chồng chéo trong quản lý thị trường phân bón, chính là kẽ hở cho phân bón giả, kém chất lượng tràn lan. Người nông dân chịu thiệt, doanh nghiệp làm ăn nghiêm túc thì "kêu trời", còn nền nông nghiệp rõ ràng là bị ảnh hưởng quá lớn...

>> Cần lập lại trật tự thị trường phân bón Việt Nam

Kẽ hở từ Nghị định 202

Để nói về những bất cập trong quản lý thị trường phân bón, cần quay trở lại hoàn cảnh ra đời của Nghị định 202/2013/NĐ-CP.

Trước thời điểm có Nghị định 202, thị trường phân bón được quản lý bằng Nghị định 113/2003/NĐ-CP và Nghị định 191/2007/NĐ-CP. Hai nghị định này vẫn cho thấy nhiều bất cập, không theo kịp xu thế phát triển của thị trường. Sau đó, Chính phủ đã giao Bộ Công Thương chủ trì soạn thảo, xây dựng một nghị định mới thay thế cho Nghị định 191.

Một trong những điểm mới và làm thay đổi trong quản lý thị trường phân bón của Nghị định 202/2013/NĐ-CP so với các Nghị định trước đây là chuyển công tác quản lý các loại phân vô cơ về Bộ Công Thương, còn Bộ Nông nghiệp - Phát triển nông thôn chỉ tham gia quản lý các sản phẩm phân bón hữu cơ. Nghị định 202 cũng chuyển phân bón từ mặt hàng sản xuất kinh doanh không điều kiện sang có điều kiện và chuyển quản lý phân bón từ danh mục sang quy chuẩn tiêu chuẩn.

Đến giờ, khi Nghị định 202/2013/NĐ-CP có hiệu lực, thị trường phân bón không chỉ vẫn tràn lan hàng giả, hàng kém chất lượng mà còn tạo lỗ hổng lớn trong quản lý khi 2 Bộ (Bộ Công Thương đang phụ trách 90% phân vô cơ. Bộ NN&PTNT phụ trách 10% phân hữu cơ và phân khác) cùng tham gia quản lý thị trường này.

Một thực tế được chính đại diện Bộ Công Thương thừa nhận, đó là nhiều Sở Công Thương các tỉnh, thành hiện không có cán bộ chuyên trách về phân bón. Hiện chỉ có lực lượng quản lý thị trường các cấp chịu trách nhiệm quản lý, thanh kiểm tra phân bón cô cơ trên thị trường, nhưng một bất cập cho thấy, lực lượng quản lý thị trường đang phải chịu trách nhiệm quản lý hàng nghìn mặt hàng tiêu dùng khác và cũng chỉ quản lý về hàng hóa khi đã lưu thông trên thị trường.

Đặc biệt, hiện nay, lực lượng thanh tra chuyên ngành sở nông nghiệp - phát triển nông thôn tại các tỉnh, thành không được phép thanh, kiểm tra, lấy mẫu, xử phạt các cửa hàng, đại lý, cơ sở, doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh phân vô cơ nữa.

Như vậy, có thể thấy, dù đã có Nghị định 202/2013/NĐ-CP nhưng lĩnh vực quản lý sản xuất phân bón vô cơ vẫn bị "bỏ ngỏ".

t
Lực lượng chức năng kiểm tra kho phân bón của Công ty Thuận Phong. Ảnh minh họa

Tháng 8/2015 đến quý I/2016, Hiệp hội Phân bón Việt Nam đã tổ chức điều tra trên 80% tỉnh,thành phố.  Kết quả cho thấy, cả nước đã có hơn 800 cơ sở sản xuất phân bón (gồm các tập đoàn, tổng công ty, công ty, chi nhánh). Riêng tại Tp.HCM có 491 công ty, chi nhánh, trong đó 267 đơn vị sản xuất phân bón; tỉnh Long An có 42 công ty; Đắc Lắc có 37 công ty; Tp.Hà Nội có 22 công ty; Đồng Tháp có 21 công ty; Thanh Hóa có 22 công ty; Đồng Nai có 47 công ty và Quảng Nam có 5 công ty...

Theo Hiệp hội Phân bón VN, TP.HCM chính là cái nôi dễ phát sinh sản xuất phân bón giả, phân bón kém chất lượng, gây ô nhiễm môi trường. 

Tại cuộc họp báo chuẩn bị cho hội thảo Lập lại thị trường phân bón Việt Nam và bảo vệ quyền lợi cho nông dân do Trung ương Hội Nông dân VN; Bộ Công Thương; Hiệp hội Phân bón Việt Nam; Bộ NN&PTNT và Văn phòng Thường trực Ban chỉ đạo chống hàng giả, hàng nhái Quốc gia (389) phối hợp tổ chức sáng ngày 26/9, ông Nguyễn Hạc Thúy - Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Phân bón Việt Nam cho biết Hiệp hội vừa có văn bản gửi cho ông Đinh La Thăng – Bí thư Thành ủy Tp.HCM đề nghị làm việc về những vụ việc liên quan tới phân bón giả.

Ông Thúy cũng cho biết thêm, đa số các đơn vị sản xuất phân bón bằng công nghệ "cuốc xẻng", xe trộn bê tông và không có phòng thí nghiệm. Cũng theo ông Thúy, nếu điều tra 100% các tỉnh thành thì con số thực tế sẽ trên 1.000 cơ sở.

Theo Hiệp hội Phân bón VN, việc tổ chức cung ứng hiện nay có sự chồng chéo, phân bón phía Nam đưa ra ngoài Bắc, phân bón ngoài Bắc đưa vào Nam trong khi đó là cùng một tên phân bón, cùng một chủng loại, cùng hệ số hàm lượng.... Hệ thống đại lý hiện cũng có quá nhiều "cầu cấp", nhiều đại lý ở đồng bằng sông Cửu Long tự trang bị xe trộn bê tông trong nhà để pha trộn phân bón bất hợp pháp.

Các yếu tố trên làm đội giá thành phân bón, nông dân nghèo phải chịu thiệt. Đây là thực trạng hệ thống sản xuất, kinh doanh phân bón hiện nay ở nước ta.

Cần quản lý phân bón tập trung tại 1 Bộ

Khi thị trường chưa nhìn thấy Nghị định 202 phát huy đầy đủ tác dụng thì tình trạng phân bón giả, kém chất lượng lại theo đó ngày càng gia tăng. Sự thiệt hại này không chỉ làm ảnh hưởng đến những doanh nghiệp làm ăn chân chính, gây thiệt hại, mất niềm tin ở người nông dân, mà còn gây thất thoát cho ngân sách Nhà nước 2,6 tỷ USD/năm.

Nhiều Bộ, trong đó có Bộ Công Thương - đơn vị được giao chủ trì soạn thảo Nghị định 202 đều nhận thấy rằng Nghị định 202 còn nhiều lỗ hổng.

Trong nhiều cuộc hội thảo, vấn đề sửa Nghị định 202 đã được nêu ra nhiều lần. Hiệp hội Phân bón Việt Nam kiến nghị cần sửa đổi, bổ sung Nghị định 202, Thông tư 41, 29 về quản lý sản xuất kinh doanh phân bón, trong đó cần bổ sung nội dung các điểm: "Ủy ban nhân dân tỉnh thành, huyện, phường, xã....phải có trách nhiệm quản lý lãnh thổ, nếu để tình trạng các tổ chức, cá nhân, làm phân bón giả, phân bón kém chất lượng trên địa bàn phải chịu trách nhiệm trước cấp trên".

Đặc biệt, Bộ NN&PTNT, Bộ Công Thương, Trung ương Hội Nông dân VN, Hiệp hội Phân bón VN, Ban chỉ đạo 389 đều cho rằng, việc tổ chức quản lý phân bón cấp nhà nước chỉ cần để một Bộ quản lý. 

Đại diện Bộ NN&PTNT, ông Nguyễn Như Cường - Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt cho rằng, để quản lý tập trung lĩnh vực phân bón nên chăng có Cục Phân bón và khi Nghị định 202 chưa có hiệu quả thì nên chăng có Pháp lệnh về phân bón.

Ông Cường cũng đồng tình đề nghị cần để 1 Bộ quản lý lĩnh vực phân bón; giao, gắn trách nhiệm cho các địa phương trong quản lý, phân phối phân bón.

Hiệp hội Phân bón VN đề nghị, trong khi chưa có thay đổi về cấp quản lý trong lĩnh vực phân bón, thì cấp tỉnh, thành cần tổ chức ban kiểm tra liên ngành gồm có Sở Công Thương, Sở NN&PTNT thành một ban liên hợp thống nhất một quy chế, một tiêu chí để tiện cho việc kiểm tra các cơ sở, cá nhân sản xuất kinh doanh phân bón hữu cơ và vô cơ. Việc này để không bị coi là chồng chéo, lấn sân.

Ngoài ra, cần kiện toàn và tổ chức lại hệ thống trung tâm kiểm nghiệm, kiểm định của hai Bộ (Bộ Công Thương và Bộ NN&PTNT) về vô cơ, hữu cơ, có chất lượng. Bên cạnh đó, cần tăng mức chết tài xử phạt đối với cơ sở, cá nhân sản xuất kinh doanh phân bón, các cá nhân, tổ chức, các trung tâm kiểm nghiệm, kiểm định phân bón có vi phạm.

Hiệp hội Phân bón VN kiến nghị tổ chức đợt tổng kiểm tra hệ thống sản xuất kinh doanh phân bón toàn quốc tại 63 tỉnh thành, trong đó làm điểm một ố địa bàn như Tp.HCM, Đồng Nai, Nghệ An. Cương quyết xóa sổ những đơn vị không đủ điều kiện quy định....

Còn tiếp
Đinh Bách