Phòng vệ thương mại: Công cụ dành cho nhà giàu!

10:10' 15/10/2015 (GMT+7)
|

(VnMedia) - Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang - Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập - VCCI, hiện nay công cụ phòng vệ thương mại hiện vẫn là công cụ của nhà giàu, chưa phải là công cụ để bảo vệ quyền lợi và lợi ích của các doanh nghiệp nhỏ, vốn là những chủ thể phải chịu tác động mạnh nhất từ các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của hàng hóa nước ngoài tại Việt Nam.

Thông tin trên được chia sẻ tại buổi hội thảo công bố kết quả điều tra nghiên cứu: Điều gì cản trở doanh nghiệp Việt Nam sử dụng các công cụ phòng vệ thương mại để tự bảo vệ trước hàng hoá nước ngoài?, vừa được Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức hôm nay (14/10).

Công cụ phòng vệ thương mại vẫn “mờ nhạt”

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, trong khi hàng hóa Việt Nam xuất khẩu đến nay đã là đối tượng của cả trăm vụ kiện phòng vệ thương mại ở nước ngoài, thì Việt Nam mới chỉ sử dụng công cụ này 4 lần, với 3 vụ kiện tự vệ và 1 vụ kiện chống bán phá giá.

Lý giải về sự “mờ nhạt” trong việc áp dụng các công cụ phòng vệ thương mại, bà Trang cho biết, việc công cụ này ít được sử dụng bởi chúng được áp dụng không phải để chống lại hành vi cạnh tranh không lành mạnh, mà chỉ đơn thuần là biện pháp bảo hộ tạm thời trước tình trạng tăng giá đột biến của hàng hóa nước ngoài nhập khẩu, gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngành sản xuất nội địa.

Theo bà Trang, về mặt lý thuyết thì hàng hóa nhập khẩu càng nhiều thì nguy cơ cạnh trạnh không lành mạnh càng lớn. Trong cả ba vụ việc phòng vệ thương mại của Việt Nam thì nguyên đơn chỉ bao gồm 1 doanh nghiệp (với 2 vụ tự vệ) hoặc 2 doanh nghiệp (với vụ chống bán phá giá) và sản lượng sản phẩm liên quan mà các nguyên đơn sản xuất chiếm tới trên dưới 70 -80% tổng sản lượng sản xuất nội địa.

Trong khi hàng hóa Việt Nam xuất khẩu đến nay đã là đối tượng của cả trăm vụ kiện phòng vệ thương mại ở nước ngoài, thì Việt Nam mới chỉ sử dụng công cụ này 4 lần
Trong khi hàng hóa Việt Nam xuất khẩu đến nay đã là đối tượng của cả trăm vụ kiện phòng vệ thương mại ở nước ngoài, thì Việt Nam mới chỉ sử dụng công cụ này 4 lần

Bà Trang cũng cho biết, thực tế này không khó lý giải, bởi thường thì các doanh nghiệp có thị phần lớn là các doanh nghiệp mạnh, có đủ năng lực để thực hiện việc đi kiện theo các thủ tục phức tạp cũng như có đủ nguồn lực để “đầu tư” vào việc đi kiện, coi đó như là một chiến lược kinh doanh của mình.

“Điều này cũng đồng nghĩa với việc công cụ phòng vệ thương mại hiện vẫn là công cụ của nhà giàu, chưa phải là công cụ để bảo vệ quyền lợi và lợi ích của các doanh nghiệp nhỏ, vốn là những chủ thể phải chịu tác động mạnh nhất từ các hành vi cạnh tranh không lành mạnh của hàng hóa nước ngoài tại Việt Nam (nếu có)”, bà Trang cho biết.

Trong khi đó, theo bà Đinh Thị Mỹ Loan - Chủ tịch Hội đồng tư vấn về phòng vệ thương mại, Trung tâm WTO và Hội nhập - VCCI, hiện quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam đang ngày càng đi vào chiều sâu thông qua việc đàm phán và ký kết các Hiệp định thương mại tự do (FTA) với nhiều đối tác thương mại lớn, đặc biệt là việc Việt Nam tham gia cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) được hình thành vào cuối năm 2015, đồng thời hoàn tất đàm phán Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương - TPP với 11 đối tác… Với các FTA, AEC, TPP, nền kinh tế của Việt Nam đang đứng trước thách thức lớn khi phải mở rộng cánh cửa cho hàng hóa nước ngoài vào Việt Nam, đặc biệt là thông qua việc cắt giảm, loại bỏ thuế quan từ sau năm 2015.

“Tất cả những điều đó vừa là cơ hội vừa là rào cản với cộng đồng doanh nghiệp. Vì vậy, các công cụ phòng vệ thương mại truyền thống cần phải đổi mới hơn, áp dụng linh hoạt hơn với các giải pháp mới để phù hợp với đòi hỏi của thực tế hiện nay”, bà Loan chia sẻ.

Nguy cơ cạnh tranh hàng hóa trong bối cảnh mới

Theo thống kê, tính từ Hiệp định thương mại tự do (FTA) đầu tiên mà Việt Nam tham gia (năm 1996) đến nay, Việt Nam đã ký kết 10 FTA với 22 đối tác, trong đó có 1 FTA trong khuôn khổ ASEAN, 6 FTA ASEAN+ với các đối tác bên ngoài ASEAN, 3 FTA song phương (với Nhật Bản, Chi Lê, Hàn Quốc), 1 FTA đa phương (với Liên minh kinh tế Á Âu). 8 trong số 10 FTA đã có hiệu lực và đang được thực thi trên thực tế (2 FTA mới ký trong năm 2015, bao gồm FTA với Liên minh Á Âu chưa phát sinh hiệu lực).

Theo bà Nguyễn Thị Thu Trang, bản chất của FTA là xóa bỏ hàng rào thuế quan, và ngay lập tức thị trường Việt Nam sẽ được mở cửa hàng hóa. Đáng lưu ý, nếu như trong WTO, Việt Nam chỉ cam kết cắt giảm thuế cho khoảng 1/3 số dòng thuế, thì trong hầu hết các FTA đã ký, Việt Nam cam kết xóa bỏ tới 80 - 90% số dòng thuế.

“Với những động thái này, hàng hóa từ các nước có FTA với Việt Nam đã có được con đường hầu như thuận lợi và không rào cản để vào thị trường Việt Nam. Và về mặt lý thuyết, nguy cơ cạnh tranh không lành mạnh gắn liền với thương mại hàng hóa quốc tế khi lưu lượng hàng hóa nhập khẩu càng gia tăng, dưới tác động và hiệu ứng của các FTA thì nguy cơ này cũng sẽ tăng tương ứng”, bà Trang nhận định.

Cũng theo bà Trang, đối với Việt Nam, nguy cơ này có thể còn cao hơn khi mà các nước có FTA đang nhập khẩu lớn nhất vào Việt Nam, đồng thời là những nước có hàng hóa bị kiện phòng vệ thương mại nhiều nhất trên thế giới (như Trung Quốc, Hàn Quốc, Hoa Kỳ, Đài Loan, Thái Lan…). Đặc biệt, các loại hàng hóa mà Việt Nam đang nhập khẩu từ các đối tác FTA, cũng thuộc các nhóm hàng hóa đứng đầu trong danh mục các loại hàng hóa bị kiện phòng vệ thương mại nhiều nhất trên thế giới.

Đề hạn chế tình trạng các vụ kiện phòng vệ thương mại ở Việt Nam trong thời gian tới, Giám đốc Trung tâm WTO và Hội nhập cho rằng, các doanh nghiệp cần tăng cường nhận thức về công cụ phòng vệ thương mại.

Cũng theo đại diện Trung tâm WTO, hiện phòng vệ thương mại là một công cụ chung được trao cho các ngành sản xuất nội địa, nhằm bảo vệ cả ngành sản xuất của mình trước những hành vi cạnh tranh không lành mạnh từ bên ngoài. Vì vậy, một doanh nghiệp đơn lẻ không thể đứng đơn kiện hay sử dụng công cụ này, ngoại trừ trường hợp bản thân doanh nghiệp đó là đại diện của ngành. Do đó, vai trò của Hiệp hội doanh nghiệp là rất quan trọng trong việc tăng cường kết nối các doanh nghiệp tham gia và trực tiếp tham gia cùng với doanh nghiệp sử dụng các cụ phòng vệ thương mại.

Yến Nhi