“Chỉ thấy nhà nước bù lỗ, chưa có doanh nghiệp nào chia sẻ lợi nhuận tăng thêm"

16:48, 19/11/2019
|

 - “Kể từ khi áp dụng cơ chế PPP đến nay (22 năm), chưa có một trường hợp nào nhà đầu tư chia sẻ lợi nhuận tăng thêm với nhà nước, mà hiện nay nhà nước vẫn đang phải chi trả một số khoản nợ trong một số hợp đồng BOT”…

Sáng nay (19/11), trong phần thảo luận về dự án Luật Đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP), điều khoản về chia sẻ rủi ro giữa nhà nước với doanh nghiệp được hầu hết các đại biểu (ĐB) quan tâm cho ý kiến.

Nhà nước lấy tiền ở đâu để chia sẻ rủi ro?

Theo quy định điểm a khoản 2 Điều 77, khi doanh nghiệp dự án PPP hụt thu thì Chính phủ sẽ chia sẻ không quá 50% hụt thu, tại điểm b khoản 2 quy định khi tăng thu thì doanh nghiệp dự án chia sẻ với Chính phủ không thấp hơn 50% phần tăng thu.

Góp ý cho điều khoản này, ĐB Trần Văn Tiến (Vĩnh Phúc) nhấn mạnh, quy định như vậy là "không công bằng", "khó chấp nhận" và không có mức cụ thể sẽ dẫn đến "mặc cả, xin cho", gây tiêu cực và lợi ích nhóm. ĐB Trần Văn Tiến đề nghị, về nguyên tắc chia sẻ phải công bằng, dễ chấp nhận, nghĩa là hụt thu chia sẻ bao nhiêu phần trăm thì tăng thu cũng chia sẻ bấy nhiêu phần trăm. Ngoài ra, theo ĐB Tiến, tỷ lệ chia sẻ phải quy định với mức cụ thể để đảm bảo tính công khai, minh bạch. Mỗi lĩnh vực đầu tư khác nhau có thể quy định mức chia sẻ có thể sẽ khác nhau. ĐB Tiến cũng cho rằng, Chính phủ cần chỉ rõ nguồn kinh phí để chia sẻ rủi ro cho nhà đầu tư. “Khi xảy ra thì lấy ở đâu và bằng nguồn nào? Đề nghị cần được làm rõ”- ĐB Tiến nói.

Đồng tình với ý kiến của ĐB Tiến về việc luật cần quy định cụ thể nguồn kinh phí nhà nước sử dụng để chia sẻ rủi ro, ĐB Nguyễn Kim Tuyến (Tiền Giang) còn đề nghị làm rõ các trình tự thủ tục sử dụng khiến nguồn vốn này. Ngoài ra, ĐB tỉnh Tiền Giang cũng đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét thêm các phương án là không xác định tỷ lệ 50% mà chọn tỷ lệ là chia sẻ rủi ro theo tỷ lệ cơ cấu góp vốn, chủ sở hữu của doanh nghiệp và vốn nhà nước vào dự án, đồng thời chiếm rủi ro là 50- 50 đối với phần huy động hợp pháp khác.

ĐB Nguyễn Tiến Sinh (Hoà Bình) thì đề nghị cần nghiên cứu, bổ sung thẩm quyền quyết định chia sẻ rủi ro là cơ quan có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư của dự án PPP.

Doanh nghiệp "lời ăn, lỗ chịu", cần phải tự gánh rủi ro

Phân vân về điều khoản chia sẻ rủi ro, ĐB Nguyễn Thị Lệ Thủy (Bến Tre) phân tích: "Đã quy định rõ cơ chế đấu thầu dự án, cơ chế minh bạch, công khai thông tin dự án, cơ chế lựa chọn nhà thầu… Trên cơ sở các thông tin cung cấp, doanh nghiệp đã tính toán kỹ, cân nhắc và tự nguyện tham gia, do vậy, chỉ nên buộc áp dụng cơ chế này trong những trường hợp khách quan như thiên tai hoặc chủ quan do cơ quan nhà nước thay đổi về quy hoạch, thay đổi về pháp luật, cơ chế, chính sách hỗ trợ...".

“Nhưng chỉ áp dụng ở mức doanh thu chênh lệch thấp hơn doanh thu tính toán ở một tỷ lệ nhất định và cần xác định rõ thời điểm, giai đoạn cấp bù, cách tính và thời giá…" - ĐB tỉnh Bến Tre nêu quan điểm, đồng thời đề nghị những lĩnh vực đầu tư như công viên, nhà công vụ, chợ dân sinh có tính chất phục vụ thuần túy hoặc dịch vụ công ích thì Nhà nước nên đầu tư hoặc xã hội hóa hoàn toàn mà không nên áp dụng PPP.

ĐB Nguyễn Thị Lệ Thuỷ
ĐB Nguyễn Thị Lệ Thuỷ

Đồng ý rằng chia sẻ rủi ro giữa nhà đầu tư với nhà nước là vấn đề quan trọng nhất để thu hút các nhà đầu tư, tuy nhiên, ĐB Nguyễn Hữu Toàn (Lai Châu) cho rằng, cần cân nhắc để đảm bảo phù hợp với khả năng ngân sách và việc cân đối ngoại tệ trong thanh toán. Theo ĐB tỉnh Lai Châu, khi áp dụng cơ chế bảo đảm này, nhà nước nhận rủi ro về phía mình và nếu không có cơ chế quản lý rủi ro tốt có thể gây những hệ lụy lớn cho ngân sách và quản lý ngoại hối về dài hạn.

Theo ĐB Toàn, bên cạnh việc giới hạn về đối tượng cần quy định rõ chỉ thực hiện trong trường hợp do nguyên nhân khách quan, bất khả kháng chưa lường được trong hợp đồng PPP, không áp dụng đối với trường hợp doanh thu do chủ quan, do năng lực yếu kém của nhà đầu tư. ĐB Phạm Văn Tuân (Thái Bình) cũng đề nghị bổ sung quy định về điều kiện chia sẻ rủi ro để tránh việc doanh nghiệp thiếu nỗ lực trong việc vận hành dự án và xây dựng phương án tài chính thiếu phù hợp và không khách quan với quy định của pháp luật và thực tế. 

Quy định như dự thảo là "vô hiệu hoá toàn bộ kết quả đấu thầu"

ĐB Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) thì thẳng thắn cho rằng, cơ chế chia sẻ rủi ro, quy định đưa ra trong dự thảo luật là “bất hợp lý”, vì cho phép doanh thu thực tế cao hơn hoặc thấp hơn phương án tài chính trong hợp đồng thì được tăng, giảm mức giá, phí sản phẩm, dịch vụ hoặc rút ngắn, kéo dài thời gian hợp đồng, đối với các công trình trọng điểm Nhà nước còn bù phần hụt thu hoặc chia thêm phần tăng thu.

“Quy định như vậy sẽ vô hiệu hóa toàn bộ kết quả đấu thầu, vì giá trúng thầu thực chất là mức phí, thời gian thu bị điều chỉnh theo thực tế, bản chất là chuyển công trình đấu thầu thành chỉ định thầu và tạo lỗ hổng cho các nhà đầu tư bỏ giá thấp để trúng thầu, quá trình thực hiện sẽ điều chỉnh theo thực tế và luôn có lợi nhuận, không đạt mục tiêu của đấu thầu là cạnh tranh, tìm nhà thầu phù hợp, vi phạm nguyên tắc thị trường là “lời ăn, lỗ chịu”” - ĐB Hoàng Quang Hàm chỉ rõ.

Theo ĐB Hàm, nhà nước phải bồi hoàn cho nhà đầu tư khi thay đổi chính sách hoặc do cơ quan của mình vi phạm, không phải lỗi của nhà đầu tư. Đồng thời, trường hợp nhà đầu tư sai sót, vi phạm hoặc chi phối trái pháp luật để hưởng lợi thì phải có cơ chế thay đổi hợp đồng, bảo đảm lợi ích của nhà nước và người dân.

Đồng quan điểm với ĐB Hoàng Quang Hàm và “thực sự băn khoăn” với điều khoản này, ĐB Vũ Thị Lưu Mai (TP Hà Nội) nhấn mạnh: “Khi nói đến PPP là nói đến hợp đồng, nói đến sự tự nguyện, là cơ chế thỏa thuận giữa nhà nước và chủ đầu tư. Đó là theo cơ chế " lời ăn, lỗ chịu " đúng theo nguyên tắc thị trường và trước khi ký kết hợp đồng nhà đầu tư đủ thông minh để hình dung ra được hai yếu tố, đó là lợi nhuận và rủi ro.

“Lợi nhuận càng lớn thì rủi ro càng cao và khi đã ký kết hợp đồng thì đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi ro” - ĐB Mai nhấn mạnh.

ĐB Vũ Thị Lưu Mai
ĐB Vũ Thị Lưu Mai

Về điều khoản Dự thảo luật cho phép chủ đầu tư tăng giá, tăng phí dịch vụ, kéo thẳng, kéo dài thời hạn thu phí, ĐB Mai cho rằng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của người dân. “Ở đây chủ thể phải trả không phải là nhà nước mà là người dân. Khi đưa quy định này vào dự thảo luật, tôi nghĩ rằng chúng ta cần nhớ đến những phản ứng từ phía người dân ở các trạm thu phí đến những dư luận chưa tốt về một số dự án BOT trong thời gian qua” - ĐB TP Hà Nội nói.

ĐB Vũ Thị Lưu Mai cũng đánh giá, cơ chế này tác động trực tiếp đến ngân sách nhà nước. “Dự thảo luật quy định các dự án được chia sẻ rủi ro là những dự án quy mô lớn, những dự án trọng điểm và nhà nước chia sẻ 50% rủi ro thì chia sẻ bằng hình thức nào? Nguồn sẽ lấy từ đâu? Khi tác động đến nợ công thì sẽ xử lý như thế nào? Đây là những câu hỏi hiện chưa có câu trả lời” - bà Mai nhấn mạnh.

Cũng theo ĐB Lưu Mai, dự thảo luật chưa đưa ra những căn cứ tiêu chí để xác định mức độ rủi ro, chưa xác định cơ quan nào có trách nhiệm xác định rủi ro. “Bộ Tài chính được giao nhiệm vụ là thẩm định cơ chế áp dụng, vậy Bộ Tài chính có phải là cơ quan chịu trách nhiệm về tính chính xác, trung thực trong việc xác định thực chất của rủi ro hay không?” - bà Mai đặt câu hỏi.

Đặc biệt, ĐB Vũ Thị Lưu Mai cho rằng, dự thảo luật đưa ra một quy định “nghe có vẻ rất hợp lý”, tức là trong trường hợp có lợi nhuận tăng thêm thì nhà đầu tư chia sẻ với nhà nước về lợi nhuận tăng thêm.

“Tuy nhiên, trong 22 năm qua, kể từ khi áp dụng cơ chế PPP đến nay chưa có một trường hợp nào nhà đầu tư chia sẻ lợi nhuận tăng thêm với nhà nước, nhưng có một thực tế là hiện nay nhà nước vẫn đang phải chi trả một số khoản nợ trong một số hợp đồng BOT” - bà Mai nêu rõ và đề nghị kiến nghị “cân nhắc thận trọng quy định này trong dự thảo luật và ngay từ thời điểm thương thảo hợp đồng. “Để bảo đảm quyền lợi của nhà đầu tư cần tính toán để đưa ra mức lợi nhuận hợp lý và nhà nước chỉ bồi thường, hỗ trợ duy nhất trong trường hợp do thay đổi cơ chế, chính sách pháp luật mà có tổn hại đến lợi ích của nhà đầu tư” - ĐB đoàn TP Hà Nội nói.

 

Xuân Hưng

Ý kiến bạn đọc