Vì sao Bảo hiểm xã hội "hay như thế" mà dân không biết?

06:21' 04/08/2018 (GMT+7)
|

(VnMedia) - Nếu bảo hiểm (BH) thương mại kinh doanh lấy lãi từ tiền của người dân thì BHXH không lấy lãi, tất cả đem đầu tư tăng trưởng và bảo toàn ở quỹ. Ngoài ra, Nhà nước còn hỗ trợ thêm khi về già, đảm bảo người dân có mức thu nhập đến mức nào đấy nhất định. Thế nhưng, BHXH lại đang “thua” BH thương mại…

Tại cuộc tọa đàm về Cải cách chính sách BHXH - Hướng tới BHXH toàn dân do Cổng Thông tin Chính phủ tổ chức ngày 3/8, ông Bùi Sĩ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội và bà Nguyễn Thị Minh – Thứ trưởng, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam đều thống nhất một quan điểm, đó là bảo hiểm xã hội được Đảng, Nhà nước quan tâm và dành rất nhiều sự hỗ trợ cho người tham gia. Tuy nhiên, vì nhiều lý do, loại hình bảo hiểm này đến vẫn chưa giành được sự quan tâm, tham gia của người dân.

Chính sách tốt nhưng thông tin chưa đến được với người dân

Ông, bà đánh giá như thế nào về những khó khăn để thực hiện mục tiêu “phấn đấu đến năm 2020, có khoảng 50% lực lượng lao động tham gia BHXH, 35% lực lượng lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp”?

Ông Bùi Sĩ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội: Đến giờ phút này chúng ta mới bao phủ được 29% lực lượng lao động tham gia hệ thống BHXH. Chúng ta thực hiện chính sách đảm bảo lương hưu, thực hiện các chính sách tốt như vậy nhưng tại sao xu hướng người dân tham gia BHXH không nhanh, tốc độ lại chậm? đây chính là thách thức cho hệ thống an sinh xã hội.

Đảng, Nhà nước ta xem việc chăm lo đời sống, đảm bảo an sinh xã hội cho người dân đó là quan điểm, mục tiêu, định hướng của Đảng và Nhà nước. Không có lý gì chúng ta không xem đây là cơ hội để chúng ta thực hiện tốt chính sách cho người dân và đảm bảo lợi ích cho người dân tốt nhất.

Ông Bùi Sĩ Lợi
Ông Bùi Sĩ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội

Bà Nguyễn Thị Minh, Tổng Giám đốc BHXH VN: Muốn phát triển BHXH, quan trọng là phải làm sao để mỗi người dân phải nhận thức về chính sách này, tính ưu việt và quyền lợi của người dân được bảo đảm, nâng cao như thế nào.

Hiện nay người dân đang tham gia vào rất nhiều phương thức BH. Người dân thậm chí đánh giá: “Tôi tham gia BH kia nó tốt hơn, chứ BHXH chưa thấy cái gì cả.” Chúng tôi rất buồn! Rõ ràng ở đây là lỗi của ngành BHXH và lỗi của tất cả hệ thống chúng ta. Một BHXH hay như thế này, được Đảng Nhà nước quan tâm, không ai lấy đi đồng nào như anh Lợi nói. Nếu BH thương mại người ta kinh doanh phải có lãi, lãi đấy lấy từ tiên của người dân thì BHXH không lấy lãi, tất cả đem đầu tư tăng trưởng và bảo toàn ở quỹ. Ngoài ra, Nhà nước còn hỗ trợ thêm khi về già, đảm bảo người dân có mức thu nhập đến mức nào đấy nhất định.

- Gốc rễ căn bản mà chúng ta cần đổi mới, khắc phục là gì để có thể thực hiện được các Mục tiêu cụ thể mà Nghị quyết số 28 đã đặt ra và xa hơn là Mục tiêu tổng quát hướng tới BHXH toàn dân?

Ông Bùi Sĩ Lợi: 37 triệu lao động mà chúng ta gọi là khu vực phi chính thức là đối tượng cực kỳ khó khăn. Trong tư tưởng của những người tham gia BHXH tự nguyện của chúng ta, nhận thức BHXH rất có vấn đề. Người ta cho rằng chi phí quản lý BH của chúng ta là ăn trong tiền đóng BHXH, đó là nhận thức sai. Toàn bộ tiền đóng BHXH của người dân được tập trung thống nhất quản lý và tiền đó được đầu tư tăng trưởng. BHXH chỉ được trích một tỷ lệ rất bé để chi phí quản lý bộ máy.

Nhưng BH thương mại người ta tuyên truyền rất bài bản, xuống từng người. Vì vậy, điểm quan trong của Nghị quyết TƯ lần này là làm sao chuyển biến nhận thức để tất cả lực lượng lao động thuộc khu vực không chính thức và khu vực nông nghiệp nông thôn phải được tham gia vào hệ thống BHXH của chúng ta. Đó mới chính là thực hiện tinh thần của Hiến pháp “Công dân được quyền đảm bảo an sinh xã hội.”

Nâng mức hỗ trợ cho người đóng bảo hiểm tự nguyện, tiến tới có cả trợ cấp thai sản

- Trong khoảng 34 triệu lao động phi chính thức thì chủ yếu là lao động trong khu vực nông nghiệp. Họ không có thu nhập ổn định hàng tháng và thu nhập của họ ở mức thấp nên việc tham gia BHXH cũng gặp khó khăn. Nhà nước đã có những chính sách hỗ trợ nào cho họ khi tham gia BHXH tự nguyện?

Nhà nước có những chính sách tương đối tốt. Tới đây chúng ta triển khai Nghị quyết 28, các chính sách sẽ hoàn thiện hơn. Để tiếp cận nhóm này, điều đầu tiên là làm sao để họ cảm thấy việc tham gia rất thuận tiện.

Thứ nhất, những chính sách đóng BH từ trước đến nay rất ổn định. Nhưng bây giờ, với những người thu nhập không ổn định thì tạo điều kiện cho họ đóng theo kiểu không ổn định. Ví dụ trước đây thời gian đóng 20 năm, người dân cảm thấy dài quá, tới đây chính sách thay đổi từ 15, xuống 10 năm thì người dân cảm thấy đỡ dài.

Một phần rất quan trọng cần có sự hỗ trợ của Nhà nước. Mình phải tuyên truyền giải thích cho người ta hiểu rõ là Nhà nước quan tâm đến họ, ví dụ người dân đóng 1,2USD/tháng, nhà nước cũng đóng cho 1,2USD/tháng, sau 15 năm, họ sẽ có một khoản trợ cấp tuy không lớn nhưng họ cũng cảm thấy yên tâm khi không phải dựa hoàn toàn vào xã hội hay con cháu. Điều này rất quan trọng, mình thay đổi về tư duy chính sách, mình tạo ra một tầng đế rất rộng.

Thứ hai, với các cơ quan BHXH thì phải cho người dân tiếp cận hết sức thuận lợi để họ tham gia. Sau này, chúng tôi sẽ phấn đấu đến cách mạng 4.0 rồi ứng dụng công nghệ thông tin. Chỉ với điện thoại thông minh, người dân có thể tham gia BHXH, đọc các chính sách BHXH. Với những người dân không có điện thoại thông minh thì chúng tôi có những đại lý tiếp cận, thông tin về quyền lợi người dân hưởng như thế nào. Tôi cho rằng nếu đồng bộ toàn diện những giải pháp như thế thì chắc chắn những mục tiêu sẽ có thể đạt được.

- Thưa ông, phát biểu tại Kỳ họp thứ 5 Quốc hội khóa XIV vừa qua, ông đã đề xuất cần thay đổi lại cơ cấu hỗ trợ mức đóng của Nhà nước cho người dân tham gia BHXH, cụ thể: bằng 30% mức đóng đối với người thuộc hộ nghèo, 25% với người thuộc hộ cận nghèo và 10% cho hộ khác để khuyến khích, mở rộng đối tượng tham gia BHXH tự nguyện. Vậy, tại sao chúng ta điều chỉnh các mức hỗ trợ, thưa ông?

Ông Bùi Sĩ Lợi: Hộ cận nghèo, người ta đã nghèo rồi thì làm gì có 30% để nộp BHXH, cận nghèo 25% và hộ khác 25%. Nếu người ta có, người ta đã không thuộc hộ nghèo và không cần đến Nhà nước. BH Y tế (BHYT) chúng ta cho không. Đây là an sinh xã hội, nếu đặt ở mức 25, 30 và 10% thì không đi vào cuộc sống. Vì vậy, tôi cũng đề nghị Chính phủ nên nghiên cứu, nâng mức này lên để chúng ta tạo cơ hội cho người dân.

Chúng ta phải tính toán, nghiên cứu, khảo sát khả năng của dân tham gia đến mức độ nào. Ngành BHXH phải tiếp tục vươn lên đổi mới về công nghệ, tin học với phong cach làm việc phục vụ với tinh thần trách nhiệm cao nhất như hiện nay chúng ta đã làm.

Về phía Quốc hội nghiên cứu chính sách, khi chúng ta sửa Luật này để thực hiện Nghị quyết 28 thì chúng ta phải tính đến cân đối, chính sách được hưởng giữa BH bắt buộc với BH tự nguyện. BH tự nguyện chỉ có hưu trí và tử tuất là người dân không hấp dẫn rồi. Bây giờ có thể nâng lên để thai sản có, tai nạn lao động có, bệnh nghề nghiệp có. Vì Luật việc làm của chúng ta đã điều chỉnh lao động khu vực chính thức và không chính thức. Đấy chính là điều tạo ra sự hấp dẫn cho người dân tham gia.

Thứ ba, chúng ta phải xác định và tuyên ngôn với người dân là chính sách BHXH phải có sàn lương hưu. Thấp nhất phải là mức nào đó để đảm bảo cuộc sống. Mức 270 nghìn phải được nâng lên để tiếp cận chuẩn nghèo đa chiều, và phải hạ tuổi xuống. Đấy chính là ba lý do chúng ta cần nghiên cứu.

- Có nhiều ý kiến đang lo ngại cho rằng: Nếu giảm thời gian đóng thì liệu số tiền đóng trong 15 năm hay 10 năm đó có đủ cho họ có một mức lương hưu để đảm bảo cuộc sống hàng ngày không, thưa ông?

Ông Bùi Sĩ Lợi: Nghị quyết 12 đại hội khóa XII của Đảng, trong phần 8 về an sinh xã hội có đề cập: Nhà nước phải đảm bảo các dịch vụ cơ bản tối thiểu (y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, thông tin truyền thông); nghĩa là lương hưu chỉ còn đảm bảo cho cuộc sống lương thực thực phẩm không bao gồm các yếu tố giáo dục, nhà ở và các yếu tố khác nên nó không đòi hỏi phải cao đến mức cần thiết.

Trong triển khai chính sách, luật của chúng ta cũng đã quy định, anh có thể đóng trước 5 năm, đóng sau 5 năm; vậy nếu 15 năm đủ điều kiện đóng BHXH, tôi có thể đóng 10 năm, sau đó xin đóng trước 5 năm cộng thêm lãi suất của 5 năm đó, xin đóng sau 5 năm để tôi đủ 20 năm để đủ điều kiện hưởng BHXH. Đấy là một chính sách chúng ta phải nghiên cứu rất kĩ.

Bà Nguyễn Thị Minh: Chúng tôi đề xuất hỗ trợ ngay từ khi đóng. Từ kinh nghiệm làm BHYT, chúng ta cũng đã thành công, đến bây giờ chúng ta cũng đã đạt được khoảng 87% dân số tham gia BHYT. Nếu chính sách thay đổi hơn, linh hoạt hơn, tuyên truyền tốt hơn, các hệ thống chính trị vào cuộc,... tôi tin chúng ta có thể tiệm cận được những mục tiêu mà Nghị quyết đề ra.

Bà Nguyễn Thị Minh - Tổng Giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam
Bà Nguyễn Thị Minh - Tổng Giám đốc Bảo hiểm Xã hội Việt Nam

- Trong Nghị quyết 28 đã đề cập: “Để giảm tình trạng hưởng BHXH một lần theo hướng tăng quyền lợi nếu bảo lưu thời gian tham gia BHXH để hưởng chế độ hưu trí, giảm quyền lợi nếu hưởng BHXH một lần” nhằm khuyến khích người dân tham gia BHXH lâu dài. Có ý kiến cho rằng, nếu vậy, người lao động sẽ phải cân nhắc giữa nhận BHXH một lần và bảo lưu, tiếp tục tham gia BHXH. Vậy ông, có khuyến cáo gì với người lao động?

Ông Bùi Sĩ Lợi: BHXH chính là của để dành, được nhà nước bảo hộ. Nghị quyết Trung ương đề cập nâng mức hưởng của tuổi nghỉ hưu tức là chính sách bảo lưu của BHXH nâng lên và phải sửa luật để dùng luật để kiềm chế. Bởi, đến bây giờ, người hưởng BH một lần vẫn bị thiệt nhưng họ không biết. Đó là người lao động đóng 22%, một năm người ta đóng 2,64 tháng lương nhưng khi về chỉ được thanh toán 2 tháng.

Bây giờ, chúng ta phải điều chỉnh luật bằng cách, người lao động đóng 8% vào quỹ hưu trí, tử tuất; doanh nghiệp đóng cho họ 14% (đây là trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với người lao động). Người lao động muốn hưởng BHXH một lần cũng được, nhưng chỉ được lấy 8% mà mình đóng. Chúng ta sẽ hạn chế bằng cách đó. Nhưng quan trọng, chúng ta phải tuyên truyền cho người dân tự nhận thức thấy điều này là không nên.

- Xin cảm ơn ông Bùi Sĩ Lợi và bà Nguyễn Thị Minh

Xuân Hưng

Thông tin thời tiết
25°9° - 18°Trời đẹp
  • 19/12

    9° - 21°

  • 20/12

    9° - 21°

  • 21/12

    9° - 21°

  • 22/12

    13° - 21°