Dự án đường sắt đô thị số 2 "chưa tuân thủ pháp luật, xâm phạm không gian văn hóa"?

13:44, 20/08/2018
|

(VnMedia) - Mặc dù Hà Nội báo cáo hơn 90% ý kiến đồng thuận với phương án đặt nhà ga C9 tuyến đường sắt đô thị số 2 ngay cạnh Hồ Gươm, nhưng theo các nhà khoa học, phương án này vi phạm Luật Di sản văn hóa, xâm phạm khu vực bảo vệ 1 của di tích...

Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt đô thị số 2, đoạn Nam Thăng Long – Trần Hưng Đạo là 1 trong 8 tuyến thuộc dự án đường sắt đô thị TP Hà Nội. Đây là Dự án trọng điểm quốc gia của Thành phố, có đoạn tuyến đi ngầm qua trung tâm Thành phố, gắn với vị trí ga C9 trong khu vực Hồ Hoàn Kiếm và vùng lân cận.

Trong quá trình chuẩn bị Dự án, UBND TP Hà Nội đã chỉ đạo Ban Quản lý đường sắt đô thị Hà Nội và các cơ quan liên quan nghiên cứu, đưa ra 2 phương án, trong đó phương án 1 có đoạn tuyến đi ngầm cắt qua khu phố cổ, dọc Hàng Giầy, Đồng Xuân, Hàng Đường, Hàng Ngang, Hàng Đào, qua các tuyến phố Đinh Tiên Hoàng, Hàng Bài, Phố Huế, Đại Cồ Việt, gắn với vị trí ga C9 đặt tại khu vực hồ Hoàn Kiếm và vùng lân cận, trong đó có di tích quốc gia đặc biệt hồ Hoàn Kiếm và đền Ngọc Sơn, di tích quốc gia đền Bà Kiệu.

Theo đó, tổng thể mặt bằng ga C9 có tuyến hầm cách trung tâm Tháp Bút 8,2m, cách gò đá chân Tháp 1m, đỉnh tuyến hầm cách mặt đất 12,3m. Thân ga chính nằm dưới đường Đinh Tiên Hoàng và vườn hoa Hồ Hoàn Kiếm, phía trước Tổng Công ty Điện lực, dài 150m, rộng 21,4m, sâu 17,45m, có 3 tầng.

Khoảng cách ngắn ngất từ thân ga tới Hồ Hoàn Kiếm khoảng 20m, tới tượng đài Cảm tử 81m, tới đền Bà Kiệu 83m, tới vườn hoa tượng đài Lý Thái Tổ 120m, tới Tháp Bút 36m, có phần nằm trong khu vực bảo vệ II của di tích quốc gia đặc biệt Hồ Hoàn Kiếm và Đền Ngọc Sơn.

Cửa lên xuống số 1 và cụm công trình phụ trợ bố trí trong đất Tổng Công ty Điện lực TP Hà Nội; cửa lên xuống số 2 và tháp thông gió 2 bố trí trong đất Tổng Công ty Điện lực miền Bắc; cửa lên xuống số 3 bố trí cạnh thân ga, trên khuôn viên vườn hoa Hồ Hoàn Kiếm; cửa lên xuống số 4 bố trí sau tượng đài Cảm tử, dưới đường phố Hàng Dầu.

Theo báo cáo của UBND TP, sau khi nghiên cứu, so sánh, đánh giá ưu nhược điểm về kỹ thuật, kinh tế, mức độ ảnh hưởng đối với di tích, môi trường… Thành phố đề xuất lựa chọn Phương án 1 và đã được sự chấp thuận của các Bộ, ngành liên quan bởi có nhiều ưu điểm. Đó là: có tính khả thi cao, có đủ không gian bố trí các công trình phụ trợ, không phải giải phóng mặt bằng dân cư, không ảnh hưởng tới các công trình lân cận, đảm bảo khoảng cách hợp lý đến các ga kết nối khác; phù hợp với quy hoạch chung, quy hoạch giao thông, vận tải của Thủ đô Hà Nội được Thủ tướng phê duyệt năm 2016 và các quy hoạch liên quan.

Còn phương án 2 không được Hà Nội lựa chọn vì vi phạm hành lang bảo vệ theo Luật Đê điều, tuyến đường hầm phải xuyên qua các khu vực có nhiều nhà cao tầng với móng cọc sâu, vấn đề giải phóng mặt bằng, khai thác vận hành không hiệu quả, kết nối với các tuyến số 1 và tuyến số 3 phức tạp hơn, chiều dài đoạn hầm lớn hơn, dẫn đến chi phí đầu tư xây dựng, vận hành khai thác tăng cao...

Đường sắt đô thị số 2 - nhà ga C9
Sơ đồ tuyến đường sắt đô thị số 2 và nhà ga C9 (nguồn: Hanoimetro)

Hà Nội nói 93% ý kiến đồng thuận, các nhà khoa học nói "vi phạm Luật Di sản văn hóa"

Trong quá trình hoàn chỉnh quy hoạch tổng thể mặt bằng ga C9 theo phương án 1, UBND TP đã chỉ đạo các đơn vị liên quan tham vấn ý kiến các Bộ, ngành, cơ quan, các cấp chính quyền, chuyên gia, nhà khoa học và tổ chức trưng bày giới thiệu, lấy ý kiến nhân dân. Công bố của UBND TP Hà Nội cho biết, sau 22 ngày lấy ý kiến, có 90,3% ý kiến đồng thuận với quy hoạch tổng thể mặt bằng ga C9.

Tuy nhiên, theo báo cáo của Ủy ban Văn hóa, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng gửi Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Thủ tướng, tại cuộc tọa đàm mới đây do Ủy ban tổ chức với sự có mặt của đại diện các Bộ: Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Xây dựng, Giao thông Vận tải cùng các sở, đơn vị thuộc UBND TP, một số viện nghiên cứu chuyên ngành, hội nghề nghiệp và chuyên gia, nhà khoa học trong các lĩnh vực di sản văn hóa, lịch sử, địa chất, quy hoạch, kiến trúc, khảo cổ (Giáo sư Phan Huy Lê, nhà sử học Dương Trung Quốc…), các chuyên gia, nhà khoa học đã đưa ra lưu ý về những tác động của quy hoạch tuyến đường sắt đô thị số 2, đặc biệt là quy hoạch tổng mặt bằng vị trí nhà ga C9 đối với di tích quốc gia đặc biệt Hồ Hoàn Kiếm, Đền Ngọc Sơn và khu vực Trung tâm Thủ đô.

Cụ thể, hướng tuyến đường sắt đô thị số 2 theo phương án 1 vi phạm Luật Di sản văn hóa, tiềm ẩn nguy cơ gây tác động xấu đối với di tích và không gian văn hóa Trung tâm Thủ đô nhưng chưa có báo cáo đánh giá tác động.

Theo đó, tuyến ngầm đi qua khu vực phố cổ, đi thẳng vào khu vực trung tâm thành phố, có một phần thân ga và toàn bộ cửa lên xuống số 3 nằm trong khu vực bảo vệ 2 của di tích hồ Hoàn Kiếm là vi phạm luật Di sản văn hóa, do tính chất công trình chủ yếu phục vụ giao thông, không phải là công trình phục vụ phát huy giá trị di dích theo quy định của Luật Di sản Văn hóa.

Ngoài ra, các nhà khoa học cũng cho rằng, việc quy hoạch tuyến đường ngầm xuyên qua lòng di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia đền Bà Kiệu xâm phạm khu vực bảo vệ 1 của di tích.

Thêm vào đó, đường ngầm đi gần tứ trụ di tích đền Ngọc Sơn, cách chân Tháp Bút chỉ 1m, quá trình thi công và vận hành hàng ngày sẽ tạo độ rung, gây nguy cơ hủy hoại các di tích, vi phạm điều cấm của luật Di sản văn hóa, do đây là những di tích được xây dựng từ hàng trăm năm trước, kết cấu trụ móng không vững chắc (Tháp Bút hiện bị nghiêng 3 độ), trong khi các phương án giảm thiểu tác động do nhà tư vấn đưa ra chỉ mang tính lý thuyết.

Theo báo cáo của Ủy văn Văn hóa, Giáo dục, trong quá trình xây dựng Dự án, UBND TP đã có tính đến các yếu tố bảo tồn di sản nhưng chưa có báo cáo đánh giá tác động của Dự án đối với Di sản văn hóa, cảnh quan di tích tại khu vực Hồ Hoàn Kiếm cũng như toàn tuyến số 2.

Về vị trí thân ga và cửa lên xuống, các nhà khoa học cũng đánh giá là không hợp lý, có nguy cơ tác động không tốt về mặt xã hội với khu vực. Theo đó, kích thước, quy mô thân ga quá lớn so với diện tích mặt bằng khu vực; vị trí thân ga, cửa lên xuống được bố trí quanh khu vực hồ Hoàn Kiếm không hợp lý, do khu vực này vốn đã có mật độ giao thông lớn, với lưu lượng tăng thêm khoảng 6.700 người/ngày do ga ngầm tạo ra tiềm ẩn nguy cơ gây tắc nghẽn giao thông và phát sinh các vấn đề an ninh, xã hội khác...

Cùng với đó, quá trình thi công dự kiến kéo dài hàng năm, chưa tính đến phát sinh chậm tiến độ, sẽ gây ảnh hưởng không nhỏ đến giao thông và đời sống người dân khu vực trung tâm.

Các nhà khoa học cũng đặc biệt cảnh báo về nguy cơ sự cố sụt lún, thay đổi cấu trúc địa chất, thủy hệ... chưa được tham vấn cơ quan chuyên ngành trong khi Việt Nam còn thiếu kinh nghiệm và chuyên gia. Thực tế trên thế giới cho thấy các công trình đường ngầm và ga ngầm luôn đối mặt với sự cố nguy hiểm: sụt lún, thay đổi cấu trúc, thủy hệ... trong khi khu vực hồ Hoàn Kiếm được đánh giá có kết cấu đặc biệt, nền móng địa chất yếu.

“Theo đại biểu Viện Đại chất, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, vấn đề này chưa từng được TP Hà Nội tham vấn cơ quan chuyên ngành về địa chất để có đánh giá tác động, do vậy, nguy cơ xảy ra sự cố rất khó lường” - báo cáo của Ủy ban Văn hóa, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội cho biết.

Thêm vào đó, theo các chuyên gia, Việt Nam chưa có kinh nghiệm và chuyên gia về xử lý sự cố đường sắt đô thị, hoàn toàn phụ thuộc vào nước ngoài, thiếu chủ động trong việc xử lý tình huống xảy ra sự cố.

“Chọn hướng tuyến đường sắt theo phương án 1 cho thấy TP Hà Nội chưa tuân thủ pháp luật di sản văn hóa, xâm phạm không gian văn hóa, văn hiến Thủ đô”- Báo cáo nêu rõ.

Theo Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Hồ Hoàn Kiếm, Đền Ngọc Sơn và Đền Bà Kiệu là di sản văn hóa đặc biệt và đặc sắc, nằm trong khu vực trọng yếu, gắn với truyền thuyết, lịch sử và văn hiến nghìn năm của Thủ đô, không chỉ là di sản của TP Hà Nội mà là của quốc gia, là không gian văn hóa có 1 không 2 của Việt Nam, cần được bảo vệ tuyệt đối theo luật Di sản văn hóa. “Việc UBND TP Hà Nội lựa chọn phương án 1 với lý do nêu trên không chỉ vi phạm pháp luật về di sản văn hóa mà xâm phạm không gian văn hóa đặc biệt của Thủ đô; chưa đảm bảo hài hòa giữa phát triển đô thị với bảo tồn, phát huy si sản văn hó” - báo cáo nhấn mạnh.

Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục cho rằng, việc triển khai Dự án gắn với các ga ngầm là cần thiết, nhưng đồng thời phải đặc biệt quan tâm đến phát huy truyền thống nghìn năm văn hiến. Vì vậy, Ủy ban đề nghị Hà Nội tiếp tục nghiên cứu, đánh giá đầy đủ, thuyết minh kỹ hơn tác động của dự án đối với di sản, cảnh quan, môi trường, xã hội và các phương án thi công, phòng ngừa sụt lún, thay đổi cấu trúc địa lý, thủy hệ; đồng thời tiếp thu đầy đủ ý kiến chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan hữu quan, chỉnh lý hoàn thiện dự án, báo cáo Bộ Văn hoá, Thể thao & Du lịch trình Thủ tướng cho ý kiến trước khi triển khai thực hiện.

Xuân Hưng


Ý kiến bạn đọc