(VnMedia) - Theo nhận định của Trung tâm nghiên cứu tội phạm học và phòng ngừa tội phạm, Học Viện Cảnh sát nhân dân Bộ Công an, tháng 9 là thời điểm tội phạm xảy ra nhiều nhất. Nguyên nhân của hiện tượng này được đánh giá là do thời tiết, độ tuổi và địa bàn dân cư sinh sống...

Để trả lời cho câu hỏi “Tại sao tội phạm giết người trong 3 năm trở lại đây có sự gia tăng đột biến, đặc biệt là vào tháng 9/2008, 2009 và 2010 tỷ lệ án giết người tăng 56,9% so với tháng 8 của ba năm trước”, Trung tâm Nghiên cứu Tội phạm học và phòng ngừa tội phạm; Khoa nghiệp vụ Cảnh sát hình sự; Phòng quản lý nghiên cứu khoa học, Học viện Cảnh sát nhân dân đã phối hợp nghiên cứu trên 207 phạm nhân phạm tội giết người đang thi hành án tại 4 trại giam (Phú Sơn 4, Hồng Ca, Thanh Lâm, Thủ Đức của Bộ Công an).

Kết quả nghiên cứu bước đầu lý giải được lý do tâm lý “tội phạm tháng 9”. Theo kết quả thống kê cho thấy, tội phạm giết người thường xảy ra chủ yếu ở nhóm tuổi từ đủ 18-30 (41,12%) và nhóm tuổi từ 30-45 (34,06%). Ở nhóm tuổi từ đủ 14 đến dưới 18 chiếm 16,7%; còn lại ở nhóm tuổi khác là 8,75%.

Hắt hủi nên phạm tội

Có lẽ lý do sâu xa nhất dẫn đến “tội phạm tháng 9” là các đối tượng phạm tội chủ yếu xuất thân trong những gia đình phức tạp, có vấn đề (chiếm 46%) như có bố, mẹ hoặc anh, chị, em là những người có tiền án, tiền sự, làm những nghề phi pháp); bố mẹ ly hôn phải sống với anh chị, ông bà từ nhỏ; có 14% đối tượng sống trong gia đình có văn hóa ứng xử thấp (mặc dù có đầy đủ cha, mẹ; vợ chồng nhưng trình độ văn hóa của bố, mẹ; vợ hoặc chồng và các anh chị em thấp, thường xử sự thiếu tôn trọng nhau, có các xung đột, cãi vã thường xuyên xảy ra trong gia đình); thậm chí có cả đối tượng xuất phát trong gia đình giàu có, bố mẹ, vợ hoặc chồng có lối sống buông thả, ích kỷ, sỹ diện hão hoặc nuông chiều nhau thái quá; có hoàn cảnh kinh tế quá khó khăn; chỉ có 4% xuất phát từ gia đình bình thường.

Hung thủ Vi Văn Toàn (SN 1990) kẻ đã gây ra vụ thảm sát tại nhà trọ số 16 ngách 24 ngõ 1 Trần Quốc Hoàn, phường Dịch Vọng Hậu, quận Cầu Giấy, Hà Nội (ngày 2/9/2010) khiến hai người chết.

Như vậy, có thể thấy, nguyên nhân đầu tiên dẫn đến việc “tội phạm tháng 9” là vì gia đình không hạnh phúc. Các đối tượng không nhận được tình yêu, sự chăm sóc và dưỡng dục của những người thân. Chính bởi thế, vào tháng 9 cũng là tháng sau khi các em học sinh đã tốt nghiệp phổ thông, nhất là các em bị trượt đại học học nhìn các bạn cùng trang lứa vui vẻ đến trường, còn bản thân bị trượt, nhiều gia đình thiếu tâm lý đã hắt hủi, chửi bới con cái vì cái “tội trượt” đại học hoặc nhiều người vô tâm trêu đùa các em về cái sự trượt đại học, hoặc vì cay cú với cái trượt đại học của mình,… các yếu tố đó đã làm các đối tượng ở lứa tuổi này ức chế tâm lý, nên khi ra đường, hay trong cuộc sống chỉ cần một va chạm hay xích mích nhỏ là cơ hội để những người này giải tỏa bằng bạo lực.

Một đặc điểm nữa có tính quy luật, đó là tháng 7, 8 các em học sinh, sinh viên được nghỉ hè, nhiều gia đình “thương con vất vả” sau một năm học, nên cho các em tự do, thoải mái và các em tìm sự thoải mái đó bằng game, rượu, bia. Sau khi nghỉ hè các em học sinh, sinh viên đã quen với sự thoải mái đó cộng với số tiền mà cha mẹ cho để tiếp tục học tập khi về trường, những ngày đầu đến trường, nhiều em gặp lại nhau, sẵn sàng rủ nhau đi “thoải mái bằng bia, rượu” và do có chất kích thích dẫn đến những mâu thuẫn sẵn sàng giải quyết bằng bạo lực.

Tâm lý “dở ông, dở thằng” cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến nhiều vụ án đau lòng xảy ra do đối tượng thanh niên này. Vì gia đình không kiểm soát chặt chẽ, có phần nuông chiều hoặc bỏ qua không để ý nên nhóm đối tượng này rất thích thể hiện để chứng tỏ bản thân.

Từ thiếu nữ 14 tuổi, My trở thành "sói hoang" có phần nhiều lỗi của gia đình.

Mặt khác, quá trình phân tích cũng cho thấy số vụ phạm tội chủ yếu xảy ra ở địa bàn thành phố chiếm 64,87%. Trong đó, tình hình tội phạm trên 4 tỉnh, thành phố đó là thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng Nai, Đắk-Lắk chiếm tỷ lệ cao hơn các tỉnh, bởi: thành phố Hồ Chí Minh, là nơi phát triển mạnh kinh tế thị trường, số lượng người nhập cư về thành phố đông, sự tiêu cực của kinh tế thị trường phần nào làm tăng tình hình tội phạm nói chung và giết người nói riêng; Hà Nội cũng là thành phố có số lượng người nhập cư đông, cũng bị tác động tiêu cực của kinh tế thị trường; Đồng Nai là tỉnh có số lượng dân nhập cư đông, nhiều đối tượng hình sự về đây ẩn nấp, sinh sống khi có cơ hội, sẵn sàng phạm tội; Đắk-Lắk cũng là tỉnh có dân số đông nhất Tây Nguyên, số lượng dân nhập cư ở các nơi về đông, trong đó có sự ẩn nấp của các đối tượng hình sự, nên cũng là cơ hội để đối tượng phạm tội giết người tăng cao.

Qua khảo sát cho thấy thời điểm này, các đối tượng phạm tội hình sự khác lợi dụng nhiều người là học sinh mới ngày đầu từ tỉnh khác đến học tập (đối với sinh viên trúng tuyển đại học, cao đẳng) và người thi trượt đại học ra thành phố tìm kiếm việc làm vào tháng 9, hoặc thời điểm này là thời điểm “nông nhàn” nhiều người nông dân ra thành thị tìm kiếm việc làm, tất cả những người này khi đi thường có chút tiền, còn bỡ ngỡ khi ra thành phố lớn,… nên đẽ bị lừa hoặc là “con mồi” để các đối tượng phạm tội giết cướp tài sản chiếm 18%.

Ngược lại, ở nhiều vùng nông thôn do người lớn ra thành phố làm thêm, chỉ còn người già, tàn tật, trẻ em ở nhà, các đối tượng phạm tội lợi dụng sự “trống vắng” này để chiếm đoạt tài sản, hoặc xâm hại tình dục các trẻ em gái, khi bị phát hiện sẵn sàng giết người bịt đầu mối (chiếm 21%).

Thường phạm tội vào buổi trưa

Một bất ngờ thu được trong quá trình phân tích tâm lý “tội phạm tháng 9” là các vụ phạm tội chủ yếu xảy ra vào buổi trưa và đặc biệt là vào các buổi chiều tối, ở các thành phố, lúc này áp lực công việc, cuộc sống, cộng với áp lực giao thông, nhiều người bị kích thích bởi men bia, rượu; đồng thời lúc này là giao điểm của các cơ quan bảo vệ pháp luật, tổ chức an ninh nhân dân nên khi bị kích động đối tượng sẵn sàng phạm tội.

Một trong những hung thủ gây ra vụ giết người (10/9/2010) tại xã Thanh Lương (Vĩnh Bảo, Hải Phòng)

Một yếu tố địa lý quan trọng nữa tạo nên nguyên nhân sự gia tăng đột biến tội phạm giết người trong tháng 9, đây là tháng cuối hè tương ứng với tháng 8 âm lịch “tháng tám nắng rám cháy bưởi”, thời điểm này trời nóng hơn bình thường đã tác động phần nào tới tâm lý con người. Các chuyên gia tâm lý kết luận rằng: “Vỏ não cần nhiều nước để hoạt động bình thường, khi nhiệt độ tăng quá cao, con người rất khó kiềm chế. Một số nơi trong não kích thích họ thực hiện những hành động bốc đồng, phá hoại, dẫn đến các thảm kịch”.

Một nghiên cứu về tình trạng phạm tội của Tạp chí Tội phạm học Châu Âu cũng cho thấy, “ngưỡng” nhiệt độ làm tội phạm gia tăng là từ 37 độ C trở lên. Kết quả khảo sát ở Trung tâm khí tượng thủy văn quốc gia, cho thấy, do sự biến đổi khí hậu, cho nên trong tháng 9 các năm 2008, 2009, 2010 ở nước ta đa số các ngày trong tháng đều có nhiệt độ từ 35-37oC, thậm chí có nơi có ngày lên đến 38-39oC.

Phỏng vấn các đối tượng phạm tội do mâu thuẫn tức thời (trong tháng 9) có 34% đối tượng trả lời, chỉ vì một sự va quyệt, cộng với câu chửi, mắng của nạn nhân đối tượng thấy nóng không kiềm chế được sẵn sàng xông vào đánh cho hả giận. Số đối tượng trong nhóm này rất đa dạng, nhưng chủ yếu tập trung ở lứa tuổi 25-35. (Các nghiên cứu của các nhà khoa học nước ngoài đã chỉ ra, sự mất nước thường xuyên do nắng nóng kéo dài là nguyên nhân chính khiến nhiều người hành động hung hăng hơn. Điều này, cho phép đưa ra nhận định rằng yếu tố địa lý học (khí hậu) góp một phần tạo nên bức tranh của sự gia tăng tội phạm giết người trong tháng 9 mấy năm vừa qua.

Trúc Dân